Tussen het staal van een schip en de zoute lucht van de Noordzee leeft een verhaal; van generaties vissers, van doorzetten en liefde voor het vak en de natuur. De broers Pieter en René Sperling uit Ouddorp slaan wederom een nieuwe weg in. Hun schip, de OD-6 Zeldenrust, wordt volledig omgebouwd naar een dieselelektrische aandrijving. Niet omdat het makkelijk is, maar omdat het moet - voor het milieu, voor de toekomst van de sector en voor zichzelf.
Hun kotter, de OD-6 Zeldenrust, is meer dan een schip - het is een deel van de familie. Het is hun leven, hun jeugd, hun kompas. “We zijn er letterlijk mee verweven”, vertelt Pieter. “Het is geen brok staal, het is een verlengstuk van jezelf.” De broers zijn onlosmakelijk met hun schip verbonden én met elkaar. “We zijn compleet anders, maar vullen elkaar perfect aan”, zegt René. “Pieter is van de techniek en ik ben meer bezig met de netten, de markt en de coöperatie.” Pieter lacht: “Hij is mijn externe harde schijf, want mijn geheugen is af en toe net een vergiet.”
Dat hun schip binnenkort wordt omgebouwd tot een hybride kotter - met hulp van de ENERGIEVIS-regeling (zie hieronder) - voelt voor de broers niet als een privéfeestje. “Deze subsidie is er om de hele sector verder te helpen”, benadrukt Pieter. “We doen dit niet alleen voor onszelf, maar ook om te laten zien dat het anders kan. Want verduurzamen, dat moet.”
Zee vol regels
De Zeldenrust doet haar naam misschien eer aan qua rust aan dek, maar onder de huid van dit stoere vissersvaartuig klopt al decennialang het hart van vernieuwing. Sinds haar tewaterlating in 1987 is de OD-6 meerdere keren ingrijpend verbouwd, telkens met het oog op betere vangsttechnieken, aanzienlijk lager brandstofverbruik én continue veranderende wet- en regelgeving.
De Noordzee wordt drukker dan ooit. Windparken, natuurgebieden, kabelroutes, vaarroutes en gasleidingen vragen om strakke planning en verdeling van de ruimte. Maar terwijl de visserij één van de oudste gebruikers van zee is, worden vissers in dat ruimtelijke debat nauwelijks gehoord. Besluiten over gesloten gebieden, beschermde zones zoals de Scholbox (een gebied boven de Wadden, de Duitse Bocht en de westkant van Denemarken dat sinds 1995 is gesloten voor bodemberoerende visserij om jonge schol te beschermen, red.), of de aanleg van grote windmolenparken worden vaak genomen zonder noemenswaardige inspraak vanuit de sector.
Tegelijkertijd stapelen de regels zich op: strengere milieueisen voor emissies, nieuwe eisen voor geluidsproductie, verplichte aanpassingen in techniek en rapportage. Vissers moeten zich voortdurend aanpassen, maar zien hun werkgebied steeds verder krimpen - zonder dat daar een gelijk speelveld of langetermijnzekerheid tegenover staat. In die context is investeren in duurzaamheid voor de familie Sperling niet alleen een technische keuze, maar ook een vorm van overlevingsstrategie.
Jaren van innovatie
De Zeldenrust werd oorspronkelijk gebouwd voor de boomkorvisserij en het zogenoemde spanvissen, samen met zusterschip OD-8, gericht op haring en horsmakreel. Nauwelijks zes jaar later werd het schip verlengd. De extra meters waren nodig om de vangstcapaciteit te vergroten, een ingreep die het schip beter geschikt maakte voor langere trips en een groter laadvermogen. Met het oog op duurzaamheid en kostenbesparing volgde in 2009 een grootschalige verbouwing naar twinrig visserij. Deze techniek, waarbij twee netten naast elkaar worden voortgesleept, bleek efficiënter en leidde tot een indrukwekkende brandstofbesparing van 35%.
Tussen 2014 en 2019 werd de Zeldenrust uitgerust voor pulsvisserij. Een revolutionaire techniek die vis opjaagt met elektrische impulsen in plaats van kettingen. De besparing: een verbluffende 50% minder brandstofverbruik. Dat deze techniek zonder pardon verboden werd, is nog steeds een open zenuw bij de broers. Pieter: “De pulsvisserij was met afstand de meest brandstofbesparende techniek die ooit in welke sector dan ook is ontwikkeld. We verbruikten de helft minder diesel en we hadden nauwelijks bijvangst. Maar onder druk van ngo’s is die techniek overboord gegooid - zonder fatsoenlijk wetenschappelijk tegenbewijs.” “Dat voelt oneerlijk”, vult René aan. “Wij hebben als sector miljoenen geïnvesteerd in innovatie en verduurzaming en tóch werd de stekker eruit getrokken. We moeten nu terugvallen op technieken die minder efficiënt zijn. Gelukkig blijven we zoeken naar verbeteringen – zoals deze verbouwing – maar het blijft een bittere pil.”
Maar zoals het een goede ondernemer betaamt zetten ze na het verbod op pulsvisserij opnieuw koers richting innovatie en werd het schip uitgerust met de sumwing-techniek, waarbij een gestroomlijnde vleugelvorm het net over de bodem trekt in plaats van de traditionele boomkorren. De brandstofbesparing is daarmee ongeveer 35%. En in de winter werd overgeschakeld naar de bordenvisserij en werd er met name op inktvis gevist, waarmee zelfs een 50% brandstofbesparing werd gerealiseerd.
Ombouw OD-6 Zeldenrust
Om te voldoen aan strengere milieueisen en tegelijk efficiënter te varen, wordt de OD-6 Zeldenrust (hopelijk binnen de geplande vijf maanden) volledig omgebouwd naar dieselelektrische voortstuwing. In samenwerking met Machinefabriek Padmos, MARIN (Maritime Research Institute Netherlands) en andere partners krijgt het schip een fundamentele modernisering, gericht op minder uitstoot, lager verbruik en meer vaarcomfort.
De klassieke hoofdmotor van 2.000 pk verdwijnt. Daarvoor in de plaats komt een 1.000 pk permanente magneet elektromotor direct op de schroefas, gevoed door twee nieuwe Mitsubishi-generatorensets. Voordeel: de voortstuwing past zich flexibel aan de belasting aan, zodat er maar één diesel hoeft te draaien waar dat kan. Het brandstofverbruik daalt aanzienlijk, net als geluid en uitlaatgasemissies.
Samen met MARIN werd een volledig nieuw achterschip ontworpen, 1,5 meter langer dan het origineel. Daardoor is ruimte ontstaan voor een grotere schroef van vier meter die bij het maximale toerental van 75 rpm dezelfde stuwkracht geeft als de oude schroef van 2,55 meter bij het dubbele vermogen. De aanpassing aan het achterschip betekent ook een complete vernieuwing van roer, de roerkoning en de stuurmachine. De nieuwe elektrische besturing werkt met dubbele pompen en voldoet aan de actuele eisen van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Feedback- en bedieningselektronica van de hydrauliek winch en energiehuishouding worden volledig vernieuwd. Voorafgaand aan de verbouwing zijn paaltrekproeven en vermogensmetingen gedaan om het huidige prestatieniveau vast te leggen. Die nulmeting dient als referentiepunt om de winst in efficiëntie van de voortstuwingslijn na de ombouw exact in kaart te brengen.
Het hart van het project is een volledig nieuwe DC-elektrische installatie met een statische omvormer voor het AC-net, vier frequentieregelaars en bijbehorende software. De aandrijving wordt geregeld via twee watergekoelde AFE units die een Oswald PM-motor aansturen. Monitoring en bediening gaat via touchpanels.
De bestaande vislierinstallatie wordt vervangen door een nieuwe 6-traps vislier met watergekoelde elektromotoren. De twee aparte hydropompen hebben hun eigen systeem en via een open circuit, kunnen ze allebei het hele hydraulische systeem aansturen.
Verschuiving
Ondanks alle innovaties werd er de laatste jaren steeds vaker naar alternatieven gekeken. De maatschappij veranderde en duurzaamheid werd geen optie, maar noodzaak. Voor de broers werd het duidelijk: stilstand zou uiteindelijk achteruitgang betekenen. René: “De laatste grote verbouwing is alweer vijftien jaar geleden, met een flinke update van de machinekamer. Daar hebben we al meer dan 2 miljoen euro in gestoken, maar qua verbruik en uitstoot is het nog steeds hetzelfde verhaal.” Pieter vult aan: “De hele cultuur en maatschappij verschuift richting groen. We hadden niet het idee dat we nog twintig jaar door konden zonder iets te veranderen: zonder katalysator, met een verbruik van twintig ton olie per week. We zagen risico’s aankomen en wilden die voorblijven door te verduurzamen. Wij hopen dat ons bestaansrecht daardoor sterker wordt. Natuur is geen belemmering, marktwerking ook niet, maar wet- en regelgeving kan dat wel zijn.”
Een belangrijke steun in de rug was dan ook de overheidsregeling Energie voor de Visserij (ENERGIEVIS). Dat is een Nederlandse subsidieregeling gericht op het verduurzamen van vissersvaartuigen en stelt vissers in staat om te investeren in innovatieve aanpassingen aan hun schepen, met als doel het verminderen van brandstofverbruik en het verbeteren van de energie-efficiëntie. Pieter: “Met name het feit dat de overheid wil investeren, zien wij als een teken van vertrouwen. Voor ons betekent dit niet alleen een technische upgrade, maar ook een herbevestiging van onze plaats in de toekomst van de Nederlandse visserij.”
Ecologische voetafdruk
Hoewel er door de jaren heen serieus gekeken is naar nieuwbouw en andere schepen, kwamen de broers toch steeds weer bij de OD-6 uit. Omdat ze het schip al zo vaak onder handen hebben genomen, weten ze precies waar de pijnpunten zitten. Pieter legt uit: “Door dit schip te verbouwen naar dieselelektrisch, besparen we niet alleen op de kosten, maar is ook onze ecologische voetafdruk per kilo gevangen vis veel kleiner, dan wanneer we een nieuw schip zouden bouwen.”
René knikt. “En het mooie is dat het nog steeds het schip is van onze vader en indirect ook van onze opa. Het voelt als een cirkel die steeds weer rond gaat. We zijn door de jaren heen bewust kleiner gebleven, maar wel met een multifunctionele kotter die binnen een dag tussen vier soorten visserij kon wisselen.”
Vertrouwen
Het vergt moed om zo’n groot project aan te gaan in een sector die de afgelopen jaren gedecimeerd is. Maar voor de familie Sperling is stilstand nooit een optie geweest. Juist in onzekere tijden geloven ze in vooruitkijken en koers houden.
“Wie goed draait, moet niet gek gaan doen, maar juist investeren in de toekomst.” Die les kregen ze van jongs af aan mee van vader Kees, die tijdens ons gesprek aanschuift voor een kop koffie: “Omzet is nog geen winst. Je kunt van duizend euro meer overhouden dan van een miljoen, als je het maar goed aanpakt. En belangrijker nog: je moet mee blijven bewegen. Als je de toekomst als tegenwind ervaart, dan loop je in de verkeerde richting.”
De familie houdt bovendien vast aan iets dat dieper zit dan staal of cijfers. “Doorzettingsvermogen”, zegt René. “En geloof. Dat geeft richting, ook als je het even niet meer weet. Op zondag liggen we stil, zoals we dat altijd gedaan hebben.” Pieter vult aan: “Er is niks meer hetzelfde als vroeger. Maar wat blijft, is het vertrouwen. Persoonlijk en vanuit het geloof. Daar kan ik uit putten.”
Machinefabriek Padmos
Tussen familie Sperling en Machinefabriek Padmos bestaat meer dan alleen techniek - er is een relatie van inmiddels ruim honderd jaar. De grootvader van Kees Sperling deed al zaken met de grootvader van de huidige generatie Padmos. Geen contracten, geen juridische clausules, maar een handdruk en een woord. “Als er geen geld was voor een reparatie, dan werd het tóch gedaan”, vertelt Kees. “Op basis van vertrouwen. Ze wisten: het komt goed. En het kwam ook altijd goed.”
Die vertrouwensband is in de loop van een eeuw nooit verdwenen. Sterker nog: in tijden van verandering en onzekerheid blijkt zo’n vaste waarde van onschatbare betekenis. “Je weet wat je aan elkaar hebt”, zegt Pieter. “Padmos denkt niet alleen in techniek, maar ook in mensen. Ze begrijpen wat een schip betekent voor een visser. Dat voel je aan alles.”
Padmos is intussen uitgegroeid tot een toonaangevende speler in de maritieme sector. Wat begon als een lokale machinefabriek is nu een internationaal gewaardeerd bedrijf dat complete vissersschepen ontwerpt, bouwt en moderniseert. Hun kracht ligt niet alleen in werktuigbouw, maar in systeemintegratie: de samenhang tussen motor, aandrijving, energiehuishouding en scheepsontwerp. In de moderne visserij is dat essentieel. Een schip moet niet alleen varen, maar ook presteren - zuinig, stil, schoon én betrouwbaar. Daarin is Padmos toonaangevend, met een eigen scheepswerf, geavanceerde engineeringsafdelingen en tientallen jaren ervaring in innovatieve aandrijvingsoplossingen.
In samenwerking met MARIN en andere specialisten ontwierp Padmos een geheel nieuw achterschip voor de OD-6, voerde complexe voortstuwingsberekeningen uit en integreerde een volledig nieuw dieselelektrisch systeem met een permanente magneetmotor. Wat lang geleden begon als een relatie op vertrouwen, is uitgegroeid tot een samenwerking op topniveau. Eén waarbij generaties elkaar verstaan zonder veel woorden en innovatie samengaat met traditie. In het hart van de Zeldenrust klopt straks de nieuwste techniek, maar aan de basis staat nog altijd die handdruk van honderd jaar geleden.
www.padmos.nl
Manier van leven
Bovendien kunnen Pieter en René zich geen leven voorstellen aan de wal. Het voelt voor hen niet als werk en ondanks het zware werk (vijf dagen lang één uur aan dek, één uur slapen) zouden ze het niet willen missen. Pieter: “Voor mij is het de broederschap tussen vissers, vooral met je eigen bemanning. Het zijn geen werklieden, het zijn broeders op zee. Die band, die connectie, die blijft altijd, zelfs onder oude vissers. Het zit echt diep, ergens in je hart.” Voor René is het de vrijheid die hij op het water ervaart. “Het water roept gewoon, en het mooiste is als je dan ook nog wat vangt. Dat is zo puur en ongeëvenaard, dat krijg je nergens anders.” Deze waarden, die niet in regels of techniek te vatten zijn, maken voor de broers het vak van visser tot meer dan alleen een beroep. Het is een manier van leven.
De OD-6 Zeldenrust zal straks anders klinken, anders varen - stiller, zuiniger, schoner. Maar in de kern blijft het wat het altijd was: een schip gedragen door drie mannen die hun hart volgen. In hun woorden klinkt niet alleen het geluid van innovatie, maar ook van herinnering, verbondenheid en moed. En misschien is dat wel de grootste kracht van echte vernieuwing.