Een mobiele telefoon is heel handig om te gebruiken aan boord. Je kunt brug- en sluiswachters bereiken en bij pech? “Ach, hoe groot is die kans, ik heb toch een nieuwe motor laten plaatsen?” en “Ik ben anderhalf jaar geleden donateur van de KNRM geworden en kan hen toch bellen?” ging er door mijn gedachten. En deze was ook populair in mijn hoofd: “Ik vaar toch alleen maar op het Gooimeer en de Eem.” Tot een paar maanden geleden vond ik het dus niet nodig om een marifoon aan boord te hebben. En ja, ik redde mij prima met mijn mobiele telefoon. Bruggen en sluisdeuren gingen letterlijk voor mij open.
Inmiddels heb ik in twee jaar zo’n 350 uur gevaren en de drang om mijn horizon te verbreden wordt steeds groter. Meestal vaar ik alleen in vrijwel alle weersomstandigheden. Ook bij windkracht 5 vaar ik uit en dan is een stukje extra veiligheid aan boord heel fijn. Met een mobiele telefoon kan ik een brug- en sluiswachter bereiken, maar bij motorpech geen omringende schippers. Met regelmaat heb ik geen bereik en dan heb ik niks aan mijn telefoon en de KNRM-app. De laatste tijd ging steeds vaker de aanschaf van een marifoon door mijn hoofd. Voordat ik verder ga, eerst een klein stukje geschiedenis over het ontstaan van communicatie op het water.
Van morse naar spraak
Op koopvaardijschepen had je vroeger een marconist. Dit was een radio-officier die berichten stuurde en ontving via morsecode. Van weerberichten, berichten van bemanning aan het thuisfront tot aan noodsignalen. Een onmisbare functie aan boord. De term ‘marconist’ stamt af van de Italiaanse natuurkundige en uitvinder Guglielmo Marconi (1874-1937). Hij ontwikkelde in de jaren rond 1890 de eerste bruikbare draadloze telegrafie. Er werd vooral in morse gecommuniceerd. Na talloze scheepsrampen, waaronder het zinken van de Titanic, is het internationale SOS-signaal afgesproken, in morse ‘. . .- - - . . .’ Meer en meer schepen kregen de mogelijkheid om berichten te zenden en te ontvangen. Vanaf 1920 werd morse gaandeweg vervangen door radiotelefonie, ofwel communicatie met spraak. Wist je dat het noodsignaal ‘Mayday’ is afgeleid van het Franse ‘m’aidez’ dat ‘help me’ betekent. Ik wist het niet, maar vond ‘may’ in combinatie met ‘day’ altijd al een beetje raar.
Rond 1950 werd de VHF Marifoon ontwikkeld voor kortere afstanden (schip-schip en schip-wal). VHF staat voor ‘very high frequency’. De modernere VHF-marifoon (maritieme telefoon) deed z’n intrede in 1957. Doordat het scheepvaartverkeer flink toenam vanaf de jaren ‘70, was de noodzaak voor een betrouwbaar communicatiemiddel op binnenwateren groot. Tegenwoordig is het wereldwijd verplicht om een bedieningscertificaat te hebben. Een Basiscertificaat marifonie voor pleziervaart of Marcom A en/of B voor beroepsvaart op binnenwateren en/of op zee. Voor pleziervaart is de regel in Nederland, dat het voor kleine schepen (< 20 meter) niet verplicht is, maar wel wordt aangeraden.
Sinds 1996 is het ATIS (Automatic Transmitter Identification System) een verplicht identificatiesysteem voor marifoons op binnenwateren in o.a. Nederland, België en Duitsland. De marifoon stuurt digitaal de roepnaam van jouw boot mee, waardoor verkeersbegeleiding en sluizen direct kunnen zien welke boot het bericht uitzendt. De digitale ATIS-roepnaam bestaat voor de pleziervaart uit twee letters en vier cijfers. De roepnaam is dus niet de naam van jouw boot.
Op 1 februari 1999 werd de communicatie via morsecode officieel vervangen door het moderne satellietsysteem GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System). Dit is een verplicht wereldwijd maritiem nood- en veiligheidssysteem dat satelliet- en radiotechnologieën integreert voor automatische noodmeldingen op zee. De marconist verloor op deze datum officieel zijn/haar baan. Communicatie via morsecode werd tot die datum namelijk nog als back-up systeem gebruikt.
Mobiele telefoon versus maritieme telefoon
Volgens het binnenvaartpolitieregelement (BPR) heb ik een ‘klein schip’ ofwel mijn boot is kleiner dan 20 meter. Het hebben van een marifoon is zodoende niet verplicht in Nederland. In onze buurlanden zijn de regels anders en soms zelf strenger.
Richtlijnen en basisregels
Voordat je in een ‘kleine’ motorboot überhaupt een marifoon mag gebruiken, eerst een paar basisregels:
- Je hebt minimaal een ‘basiscertificaat marifonie’ nodig om een marifoon te gebruiken.
- Na het halen van dit certificaat via het CBR moet je de marifoon registreren bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur’(RDI). Het gebruik van een marifoon zonder certificaat en registratie is strafbaar.
- Het ‘basiscertificaat marifonie’ en het ‘registratiebewijs’ van het RDI moet je verplicht aan boord hebben. Het zijn pasjes ter grootte van een bankpas, dus makkelijk om bij je te hebben.
- Elke marifoon moet verplicht voorzien zijn van een correct ingestelde ATIS-code. Deze code wordt na registratie bij de RDI verstrekt. Ook krijg je via hen een MMSI-code (Maritime Mobile Service Identity). Dit is een uniek, negen-cijferig identificatienummer voor schepen en kuststations, essentieel voor DSC-marifoons (Digital Selective Calling). Je hebt echter minimaal een Marcom-A-certificaat nodig om dit te gebruiken en AIS-transponders (Automatic Identification System), waarbij andere schepen jou live kunnen ‘zien’ op hun radarscherm. Binnenkort wordt mijn AIS-transponder aangesloten.
- Als de marifoon aan staat, bent je verplicht het in bepaalde gebieden geldende VHF-blokkanaal (VHF-kanaal dat wordt gebruikt door verkeersbegeleiding in een blokgebied) uit te luisteren. Is er geen blokkanaal, dan zet je de marifoon op VHF-kanaal 10.
- Op de Nederlandse binnenwateren moet je als pleziervaarder jouw marifoon verplicht op laagvermogen (1 Watt) staan om storing bij beroepsvaart te voorkomen.
- Gebruik de marifoon alleen voor relevante gesprekken. Kanaal 16 is uitsluitend voor noodgevallen en oproepen. Voor privé-verkeer zijn kanaal 72 en 77 aangewezen.
- Spreek niet langer dan nodig en spreek duidelijk. Het protocol is: [Naam schip/station/brug/sluis] (max. 3x), “hier is” [eigen scheepsnaam] (max. 3x), [boodschap en huidige positie] en afsluiten met “over”. Bij het eindigen van een bericht sluit je af met “over en uit”.
Certificering en registratie
Recent heb ik mijn ‘basiscertificaat marifonie’ gehaald. Ter voorbereiding voor mijn examen heb ik een cursus gedaan met veel filmpjes over het gebruik en de regels. Tijdens het examen bij het CBR in Leusden kreeg ik één uur de tijd om 40 vragen te beantwoorden. Binnen 10 minuten stond ik weer buiten de examenruimte. Later kreeg ik een e-mail met het resultaat. Ik had slechts twee vragen fout beantwoord en was geslaagd. Met een goede voorbereiding is het heel goed te doen. Na vrij korte tijd kreeg ik na betaling van zo’n € 90,- mijn ‘basiscertificaat marifonie’ via de post toegestuurd en kon ik mijn marifoon online registreren bij de RDI. Deze instantie is onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Per jaar betaal ik circa € 60,- voor het gebruik van de frequentieruimte. Ja, het kost allemaal geld, maar het hebben van een marifoon aan boord kan mijn leven redden.
Mijn nieuwe vaste marifoon (ICOM IC-M330GE) kostte € 269,- en heb ik door een vakman laten installeren. Er is een externe VHF-antenne (kost zo’n € 60,-) nodig en een gps-antenne voor het bepalen van je positie. De gegevens, die ik via de RDI ontvangen had, zijn in de marifoon ingevoerd. Het zendvermogen heb ik handmatig op 1 watt ingesteld.
Mijn eerste woordjes
Een paar weken geleden had ik een paar dagen vrij en voer ik richting Zeewolde. Vlak voor de Nijkerkersluis zette ik mijn marifoon op VHF-kanaal 18. Ik hoorde de sluiswachter praten met een kapitein van een binnenvaartschip. Na het commando ‘over en uit’ besloot ik om mijzelf aan te melden. Ik was stiekem een beetje zenuwachtig. Mijn eerste woordjes waren “Nijkerkersluis, hier motorboot Regulus A met een schutverzoek richting Elburg, over”. Ik kreeg direct antwoord en instructies om aan stuurboordzijde aan de recreatiesteiger aan te leggen en te wachten tot er twee binnenvaartschepen geschut waren. Al heel gauw meldde een derde kapitein zich en die kreeg van de sluismeester te horen dat er al een tijdje een recreant wachtte. “Is het oké dat deze samen met u geschut wordt?” Het was oké en ik mocht eerst, maar ik moest helemaal voorin liggen. Het schutten ging goed in een sluis van 90 meter met een binnenvaartschip van 70 meter.
Gevoel van veiligheid
Een week na mijn eerste woordjes via lag ik voor de Eembrug en was onderweg naar Amersfoort. Via VHF-kanaal 22 nam ik contact met de brugwachter op en kreeg te horen dat er een paar binnenvaartschepen vanaf de andere kant op zouden komen. Het eerste vrachtschip had net om de hoek vracht gelost en kwam achteruit de brug door om te gaan draaien, dus ik kon beter maar even uit de buurt blijven. Doordat ik de communicatie tussen de brugwachter en de kapiteins kon horen, kreeg ik veel meer informatie om een goede veilige keus te maken. Ik was al omgedraaid om ietsje verderop een inham in te varen. Er gaat een wereld voor me open en ik vind het supercool om mijn marifoon te gebruiken.
Op mijn recente tocht vanuit Huizen naar Zaandam heb ik mijn marifoon gebruikt bij de Oranjesluizen en heb ik de marifoon tijdens de tocht afgestemd op de verplicht uit te luisteren blokkanalen, die op de borden langs het IJ en langs het Noordzeekanaal staan. Buiten deze gebieden stond de marifoon op kanaal 10 afgestemd. Zonder marifoon mis je heel veel informatie, die helpen om je veilig door drukke vaarwateren te verplaatsen. Heel bewust heb ik gekozen voor een vaste marifoon, zodat ik nooit het probleem zal krijgen dat de accu leeg is op het ‘moment suprême’. Ook is de marifoon altijd paraat in de stuurhut.
Mijn conclusie
Sinds ik een marifoon aan boord heb, is mijn gevoel van veiligheid enorm vergroot. Een gesprekje met een brugwachter via de mobiele telefoon is kort en daarna houdt de communicatie op. Een gesprek met de brugwachter via de marifoon is ook kort, maar daarna hoor ik ook de gesprekken tussen de brugwachter en de kapiteins van andere schepen en dat kan heel erg nuttig zijn. En met een marifoon heb je altijd bereik!
De gedachte dat ik bij pech andere schepen om me heen kan bereiken, is geruststellend. Ik hoop van ganser harte dat ik nooit in een levensbedreigende situatie kom en de marifoon moet gebruiken om een ‘mayday’-signaal over de ultrakortegolf de ether in te slingeren. Het kan daarentegen gebeuren dat ik moet helpen als anderen in nood zijn en ik met mijn boot het dichtst in de buurt ben. In zo’n geval ben ik zelfs verplicht om te helpen. Dit lijkt me niet meer dan logisch, maar hopelijk maak ik het nooit mee. Kortom, een marifoon kan levens redden!
Later dit jaar wordt mijn artikel over het thema ‘Alleen varen’ in het magazine Motorboot gepubliceerd. In dit artikel ga ik uitgebreid in op allerlei andere zaken, die mijn gevoel van veiligheid vergroten. De marifoon kan ik in ieder geval aan het lijstje toevoegen.
Frans de Lange