Compact
superjacht

Tekst: Gabriël van Seumeren, Foto's: Luuk van Kaathoven

We zijn op deze zonnige ochtend in de vroege lente afgereisd naar Heeg voor de test van de Grand Banks 54, één van de kostbaarste boten die Motorboot ooit testte. Is dat interessant is voor onze lezers? We denken van wel. De Grand Banks is al sinds 1956 een icoon op het water. We herkennen ze aan hun karakteristieke vorm, die jarenlang vrijwel ongewijzigd bleef. De boten staan bekend als onverwoestbaar, zeewaardig en waardevast. In 2018 wijdde Motorboot een test aan een Estbay 44, een zusje van de Grand Banks, die dit jaar zeventig jaar bestaat. Dat is een mooie aanleiding om je alles te vertellen over de werf, de historie en over de bijzondere en moderne GB 54, de kleinste telg uit de serie die de Maleisische werf bouwt sinds de overname door Mark Richards, een bekende Australische wedstrijdzeiler en jachtbouwer.

Altijd actueel

We spreken Albert Gerritsma op zijn kantoor in Heeg. Albert is eigenaar van Mariteam Yachting, een internationale makelaardij voor gebruikte Grand Banks jachten en van Kremer Nautic, waar de boten worden onderhouden en waar refits worden uitgevoerd. Beide bedrijven zijn in Heeg gevestigd. Gert van Barneveld schuift even later aan. Hij heeft meer dan twintig jaar ervaring met Grand Banks en is samen met Albert door de werf als Yacht Consultant voor Europa aangesteld. Grand Banks verkoopt haar jachten rechtstreeks aan de consument. Albert en Gert zijn tussenpersonen die de klanten begeleiden en de zaken met de werf regelen. Jaarlijks worden in Europa twee tot vier nieuwe boten geleverd. “Mariteam is internationaal sterk in gebruikte Grand Banks jachten”, vertelt Gerritsma. “Vanuit heel Europa krijgen we Grand Banks boten voor de verkoop aangeboden en ook de vraag is internationaal. We refitten de boten hier in Heeg. De kwaliteit van Grand Banks is zo goed, dat we in principe elke boot weer in topstaat kunnen krijgen, ook al is die meer dan vijftig jaar oud. Een Grand Banks is waardevast omdat je ze over de hele wereld kan verkopen. Daarbij is het een langlopend en tijdloos model. Je koopt met een gebruikte Grand Banks in goede staat altijd een actuele boot, waaraan je niet snel kunt zien hoe oud die is.”

Geschiedenis

De Amerikaan Robert Newton start in 1956 in Hong Kong met de bouw van houten boten onder de naam American Marine. De werf introduceert in 1964 de Grand Banks, een in serie gebouwd, houten motorjacht. In 1973 stapt het inmiddels in Singapore gevestigde bedrijf van hout over naar polyester. “Dat toen nieuwe materiaal was heel onbekend en daardoor ook onbemind”, vertelt van Barneveld. “Daarom lieten ze de kunststof rompen eruitzien alsof ze van hout waren. Het verhaal gaat dat de eerste eigenaren niet eens wisten dat zij een polyester boot kregen. We hanteren nog steeds het rompoppervlak met de vorm van planken erin.” 

De huidige werf in Maleisië wordt in 1993 geopend. De naam verandert in 1998 in Grand Banks Yachts als de werf in Singapore gesloten wordt. De range van Grand Banks blijft uiterlijk nagenoeg ongewijzigd tot 2005 en bestaat uit waterverplaatsende knikspantboten van 32 tot 58 voet. “Van het meest populaire model, de 42, zijn er bijna 1.600 gebouwd uit slechts twee mallen”, aldus van Barneveld. Vanaf 2005 tot 2013 worden alleen nog half glijdende boten gebouwd, maar het uiterlijk blijft vertrouwd klassiek. “Uiteindelijk wilde de werf vernieuwen”, legt Gerritsma uit. “Ze waren net naar vacuüminjectie gegaan, maar dat was nog steeds arbeidsintensief en eigenlijk niet klaar voor de nieuwe tijd. Dus ze zijn op zoek gegaan naar een partij die wel bekend was met moderne materialen.” Grand Banks neemt daarom in 2014 jachtbouwer Palm Beach Motor Yachts over, die eigendom is van wedstrijdzeiler Mark Richards. Palm Beach Motor Yachts heeft ervaring met de nieuwste technieken en bouwt haar boten met de focus op comfort en efficiëncy, gebaseerd op de wedstrijdzeilerij. Richards wordt de nieuwe CEO en besluit de koers van het bedrijf drastisch te wijzigen.

V-Warp en carbon

“Richards heeft veel geld geïnvesteerd”, vertelt Gerritsma. “Inmiddels is er 85.000 vierkante meter overdekte productieruimte en werken er 1.000 mensen.” Richards gooit in 2015 alle bestaande mallen in de shredder en begint met Grand Banks helemaal opnieuw. De efficiënte, half glijdende rompvorm van de Palm Beach vormt nu de basis. Die staat bekend om goede vaareigenschappen met gebruik van moderne materialen zoals composiet en carbon, met ervaring uit de zeilraces. De zogenaamde V-Warp romp is van E-Glass, een closed core Vynilester, dat geen water opneemt. Als de met carbon versterkte romp uit de mal komt, wordt hij met infraroodlampen nagebakken, zodat hij 100% vormvast en superstijf is. De gelcoat is transparant. Het idee hierachter is dat je elke vervorming kunt zien. De romp wordt in de gewenste kleur gespoten.

Het dek en de opbouw van de GB 54 zijn helemaal van twee lagen carbon gemaakt met schuim ertussen. Vervolgens is alles in de witte lak gespoten. Je ziet daardoor niet dat het carbon is. “Het gebruik van carbon is geen uiterlijk vertoon”, betoogt van Barneveld, “maar een puur technische oplossing om de doelstellingen te realiseren. Het is voor je zwaartepunt natuurlijk fantastisch. Doordat je alles van carbon maakt, maak je de boot heel stijf en lichtgewicht bovenin. Het is natuurlijk een enorme investering. Die zie je vooral terug in de vaareigenschappen, maar ook in het verbruik.” 

Glijden

“De GB 54 heeft een boeg die recht in de golven steekt”, vervolgt Gerritsma zijn verhaal. “Daarna waaiert de romp snel breed uit. Hij snijdt eerst door de golf en vult hem daarna snel uit. Dat geeft een rustig en comfortabel gedrag, nooit ruw of wreed, niet het klappen van een planerende boot. In het midden draagt de romp en achterin is hij vlak om draagvermogen te houden en het water goed los te laten. Hij vertrimt slechts drie graden en blijft dan vlak, terwijl hij versnelt tot een snelheid van ruim 30 knopen. De theoretische rompsnelheid van de GB 54 ligt boven 40 knopen. Omdat hij dat niet haalt, blijft hij glijden. Hij gaat ook nooit over zijn boeggolf heen. Daardoor blijf je ook relatief efficiënt in gebruik.”

De huidige modellen van Grand Banks zijn ontworpen voor het IPS-aandrijfsysteem van Volvo Penta. IPS is een systeem waarbij naar voren gerichte, contra-roterende schroeven aan pods onder de romp zorgen voor efficiënte voortstuwing en betere grip in het water, terwijl het brandstofverbruik en trillingen verminderen. Joystickbesturing maakt manoeuvreren met IPS eenvoudig. De testboot heeft conventionele schroefassen. “Op ons relatief ondiepe binnenwater vinden wij Nederlanders IPS wat kwetsbaar en we zijn nog huiverig voor het onderhoud”, licht Gerritsma de keuze toe Dat laatste is trouwens onzin, maar reken voor IPS wel op een meerprijs van ongeveer 100.000 euro.”

De Grand Banks 54 is een kostbare boot; hij kost vier miljoen USD. Je koopt een snelvarende boot van 18 meter ook voor minder geld. Wie zijn de kopers van deze Grand Banks? Albert Gerritsma schuift naar het puntje van zijn stoel: “Natuurlijk is het heel veel geld, maar de tegenwaarde is er. Denk aan de bouwwijze en de materialen. Mensen die deze boot kopen, kunnen meestal ook wel een groter jacht met bemanning betalen. Ze kiezen ervoor om echt zelf te varen, om in alle comfort samen of met het gezin serieuze, lange zeereizen te kunnen maken. Dan wil je de best gebouwde en best varende boot. Ik denk dat wij die met de GB 54 aanbieden.” 

Gehout

Nieuwsgierig geworden lopen we naar de testboot in de haven. De voor Grand Banks zo kenmerkende teakhouten spiegel glimt ons tegemoet. Schijn bedriegt: op de spiegel is een plaat van carbon gelijmd, die is ‘gehout’. Dit is een schildertechniek waarbij een natuurlijke houtstructuur met nerven en vlammen wordt nagebootst op een ondergrond die niet van hout is. Dit geldt ook voor het potdeksel op de verschansing. Het lukt ons niet om dit van het verder gebruikt gelakte teakhout te onderscheiden. De kuip en delen van de gangboorden van de GB 54 zijn met echt teakhout belegd. De ruime kuip is leeg, op een bank met een vaste, teakhouten tafel ervoor na. De kuip is overdekt door een vast dak, dat ook de brede gangboorden tot halverwege de boot overdekt. We lopen de luie trap met negen treden naar de flybridge op. Op het achterste deel ligt de standaard bijboot die met een kraan gehesen kan worden. Op de flybridge treffen we een royale L-bank met vaste tafel, een wetbar met koelkast en twee luxe, verstelbare stuurstoelen bij de compleet uitgeruste stuurstand aan. Op de vaste bimini boven de flybridge liggen grote zonnepanelen. 

Interieur

Terug beneden lopen we via een teakhouten deur de salon in. Aan weerszijden van de deur kun je de ramen elektrisch laten zakken. Dat geldt ook voor twee ramen aan de zijkanten. Links in de salon zien we een L- bank met een deels opklapbare tafel, aan stuurboord twee 2-zitsbanken tegenover elkaar met een losse salontafel. Tussen de voorste bank en de stuurbank zit een tv op lift. In het zitgedeelte ligt het bekende sisaltapijt op de vloer, de overige vloeren in de boot zijn van teakhout. Bij de stuurstand zit aan stuurboord een klapdeur, waar je zo door in het gangboord stapt. Aan bakboord ligt voor in de salon de compleet uitgeruste keuken in U-opstelling met bovenkasten, een wijnkoeler en met in de laden servies, glaswerk en bestek voorzien van GB logo’s. De testboot is de zogenaamde Galley-up versie, je kunt ook kiezen voor Galley-down, dan verruil je de lagergelegen derde hut voor een keuken. 

In het voorschip ligt aan stuurboord een royale gastenhut met eigen badkamer. De hut heeft twee aparte bedden, die tegen elkaar geschoven kunnen worden. Aan bakboord ligt de kleinere gastenhut met een twijfelaar. In deze hut vonden ook de wasmachine en de hoofdschakelaars een plekje. Voorin vinden we de eigenaarshut met Frans bed. De hut is lekker groot en heeft een eigen badkamer met verwarmd handdoekenrek en teakhouten wc-bril. In alle drie de hutten is opvallend veel kastruimte voorhanden. De boot heeft zowel airco als centrale verwarming in alle hutten. Het interieur van de GB 54 is klassiek en ademt een scheepse sfeer. Het prachtige teakhout is schitterend op vlam verwerkt. De gebruikte stoffen zijn van uitstekende kwaliteit en de afwerking is fenomenaal.

Techniek

In de kuip openen we een groot luik en dalen af in een ruime, mooi afgewerkte kuipkelder, die Grand Banks zelf een lazarette noemt. We treffen hier diverse randapparatuur aan. Een dikke deur scheidt de kelder van het motorruim. Deze is werkelijk een lust voor het oog. De vloer is met teakhout belegd en de afwerking en montage is professioneel en wekt vertrouwen voor intensief gebruik van de boot op zee. We sluiten het luik en bekijken de met kunstleer en carbon afgewerkte stuurstand, die hoewel compleet, toch relatief eenvoudig en overzichtelijk is gehouden. Twee grote schermen domineren het dashboard. In een kastje bij de stuurstand vinden een uitgebreid en mooi logisch ingedeeld schakelpaneel, waar we snel de hele boot technisch kunnen overzien. Zo zien we dat graag.

Surreële ervaring

Tijd voor de vaartest. Sturen doen we buiten, op de flybridge. Met een perfect uitzicht rondom manoeuvreren we de boot de haven uit en via de Jeltesloot gaat het met nog geen 4 kilometer per uur op de slenterkleppen richting Fluessen. Daar varen we stationair al met 14 kilometer per uur door de vaargeul. In het snelvaargebied laat de GB 54 zien wat hij kan. We geven vol gas en moeten ons onverwacht even schrap zetten: met een vermogen van 1.800 pk en een gewicht van 23 ton sprint de boot sneller dan verwacht en moeiteloos naar zijn topsnelheid van 57 kilometer per uur. De boot vertrimt daarbij maar een paar graden. Het is een haast surreële ervaring. Dat geldt ook voor het bochtenwerk: we gooien op volle snelheid het bekrachtigde roer helemaal om en de GB 54 maakt achteloos een heel scherpe bocht in weinig meer dan twee scheepslengtes. Nauwelijks helling, geen trillingen of misbaar. De boot gedraagt zich soepel, blijft goed in het water en is met geen mogelijkheid van de wijs te brengen. We varen door onze eigen golven, maar merken daar nauwelijks iets van. Dit is next level: we voeren niet eerder zo moeiteloos zo snel met een halfglijder van dit formaat. We gaan naar beneden en sturen verder binnen. We koersen terug richting de haven. Met de deuren dicht is deze Grand Banks opvallend stil. Rustig toeren op binnenwater, meters maken op rivieren of serieus snel varen op zee, de enorm effectieve romp doet het allemaal op topniveau en geeft de Grand Banks steeds stressvrije rust en een mooie balans tijdens de vaart. 

Conclusie

De GB 54 is een kostbaar jacht, dat de belofte waarmaakt: hij oogt als een Grand Banks en dat het is ook. Het is echter óók een zeer modern gebouwd, allround compact superjacht, dat op alle gebieden ongekend hoog scoort. Daar hoort een hoge prijs bij. Voor de happy few met de juiste portemonnee, die de best gebouwde boot vragen om zelf altijd en overal mee kunnen te varen, is de Grand Banks 54 een heel goed antwoord. M