Eenvoud is kenmerk van het ware

Gabriël van Seumeren

De Doerak maakt onmiskenbaar deel uit van onze nationale watersportgeschiedenis. Tussen 1964 en 1981 bouwde de Eista werf van Maurits Baron van Wassenaer ongeveer 1.800 exemplaren, verdeeld over 26 types in lengtes van 6 tot 10,50 meter. Het verhaal begint in 1958 wanneer de dan 29-jarige baron een failliet constructiebedrijf overneemt en daarvoor in de schuur van het familieslot op het eiland Nederhemert een werkplaats inricht. Het verlies van zijn eigen roeiboot brengt hem op het idee om naar eigen ontwerp een stalen roeiboot in serie te bouwen onder de naam Eista (een samenvoeging van ‘eiland’ en ‘staal’) Superboot. Dit blijkt een succes, mede dankzij een voor die tijd moderne reclamecampagne. Binnen een jaar levert de baron met vijf man personeel al 200 roeiboten af. Er worden in totaal maar liefst 4.500 Eista Superboten in diverse afmetingen en variaties gebouwd.

Onder druk van toenemende concurrentie en gedreven door honger naar succes, waagt de commercieel ingestelde baron zich aan de bouw van eenvoudige kruisers met een mediterrane uitstraling: de Arthur en de Arthur Nova zijn redelijk succesvol. Van Wassenaer vindt echter dat het eenvoudiger en goedkoper moet kunnen; hij wil een eenvoudig bootje tegen een uiterst lage prijs, gebouwd voor de gewone man. De boot moet een Nederlandse uitstraling hebben, eenvoudig en toch technisch verantwoord zijn, met veel ruimte aan boord. De baron ziet ‘een caravan op het water’ voor zich, een ‘platbodem met karakter’. Makkelijk te bouwen, veel ruimte en weinig diepgang. Tekenaar Dick Lefeber geeft hem de Doerak, die zal uitgroeien tot de meest bekende en de meest gebouwde vaderlandse motorboot ooit.

De Doerak

De Doerak is gelijk succesvol: in het eerste jaar bouwt Eista er al 59. De prijs van de 8,50 meter lange boot ligt op ongeveer de helft van wat gebruikelijk is voor een boot van die afmetingen. De hoekige vorm is tijdloos, karakteristiek en biedt veel binnenruimte. Met de vlakke bodem kan de boot droogvallen en de vaareigenschappen voldoen prima voor de binnenwateren. Het lage vrijboord verzekert makkelijk opstappen en opvarenden zitten in de kuip dicht bij het water. De Doerak is een cabrio, een vast stuurhuisdak ontbreekt. De tent biedt beschutting bij slecht weer en bij mooi weer ligt de hele kuip in de zon. De klapbare ramen bij de stuurstand maken een lage doorvaarhoogte van 1,75 meter mogelijk.

De betimmering van de Doerak is eenvoudig: geen latje meer dan strikt noodzakelijk. Ook de indeling ligt vast: de Doerak wordt in serie gebouwd. De klant kan alleen de kleur van kussens en gordijnen kiezen. Het interieur is anders dan toen gebruikelijk was: in de kajuit ligt de wc aan bakboord en het keukentje aan stuurboord. Vervolgens zien we aan weerszijden langsbanken met een tafel met inklapbaar blad ertussen. Deze banken dienen ook als ruime eenpersoonsbedden. Onder het verhoogde voordek bevindt zich dwarsgeplaatst een dubbele kooi. Een mooi voorbeeld van kostenbesparende eenvoud is het mastje; een Doerak heeft geen gelakte houten mast. Een wit geschilderde, stalen buis met een toplicht volstaat. Al snel ontwikkelt Lefeber allerlei varianten in de maten van 6 tot 10,50 meter lengte, leverbaar met en zonder achterkajuit. De Arthur Nova is slachtoffer van het succes: de productie stopt. Conavroegh uit Geldermalsen neemt de bouwrechten van het model over en transformeert het tot de succesvolle Target.

Hoogtijdagen en verval

De Eista werf is de eerste industriële jachtenbouwer. Hun Doerak lift mee op de groei van de welvaart van de gewone man in de jaren zestig: er komt tijd en geld voor vakanties en hobby's. De pleziervaart en het bezit van een boot komen binnen handbereik van grote bevolkingsgroepen en in Nederhemert liggen de Doerakken in soorten en maten op voorraad. De kleinere modellen met een groene romp, de grotere met een blauwe. Het is kiezen, kopen en varen. Lang blijft de waardering voor de doeltreffende Doerak hoog. Eista bouwt naast de Doerak allerlei andere boten: polyester motorsailers als de Banjer, de Rogger en de Krammer, een kleine rondspantvariant van de Doerak met tuigage. De werf groeit en er is steeds meer geld nodig. In 1971 neemt de familie Fentener van Vlissingen via de Chamotte-Unie een meerderheidsbelang in de Eista werf. Vanaf 1973 neemt de ongebreidelde welvaart af en komt de werf in de problemen. Polyester bouwen is duur en complex en de economische wind waait tegen. De werf kan niet uitbreiden of aanpassen. 

Het groeit Van Wassenaer boven het hoofd en de Chamotte Unie stelt naast de baron een directeur aan. De Doerakken krijgen een facelift en de duurdere en luxere Marak wordt geïntroduceerd. De magie is echter verdwenen en na een grote reorganisatie in 1976 stapt van Wassenaer uit de Eista werf. In 1981 valt het doek voor het bedrijf en stopt definitief de bouw van onze held, de Doerak. Vandaag de dag hoort de Doerak er op het water nog volledig bij. Je ziet ze in alle staten: verbouwd of verprutst, verwaarloosd of gekoesterd origineel. Er is een grote schare liefhebbers en de Doerak Club is met meer dan 600 leden groot en springlevend. Mooi of lelijk doet er niet toe, een Doerak is een Doerak. Het is erfgoed uit de vorige eeuw. Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam stelt dan ook een model van een Doerak 650 ten toon.

In Motorboot

Wij van Motorboot testten nooit een Doerak van de Eista werf, simpelweg omdat het magazine nog niet bestond. In 2000 was er een profiel te lezen van de Doerak LX-900 van Pro Aqua uit Meppel. Uit de test blijkt dat deze nazaat de kernwaarden van eenvoud van het model nog in zich had. Dat kunnen we niet zeggen van de in 2004 geteste luxe Doerak 900 Salon van Holiday Boatin uit Sneek. De vorm van de romp van deze boot was eigenlijk de enige connectie met de oer-Doerak. Blogger Jeroen vaart met een Doerak. Lees zijn blogs op motorboot.com. Het boek 'Revolutie op het water' over de geschiedenis van de Eista werf is een uitgave van de familie van Wassenaer. Uit dit rijk geïllustreerde, 211 pagina's tellende boek haalden we veel informatie voor dit artikel. Het is een compleet naslagwerk en een lekker lezend boek, voor wie het bijzondere verhaal over de baron, zijn werf en zijn boten wil kennen.

Meneer Piet

We kijken regelmatig op de websites van jachtmakelaars of er een nette, in originele staat verkerende Doerak in het aanbod verschijnt. Nu is het zover: Bij 4Beaufort in Sneek ligt Meneer Piet te koop. Het betreft een Doerak 10.50 AK uit 1970 in de Drika-uitvoering, wat staat voor drie kajuiten. Meneer Piet is één van de naar schatting 24 tussen 1968 en 1970 gebouwde Drika's, die ietsje breder zijn en waarbij het bed voorin tot afgesloten hut is uitgegroeid, compleet met kastruimte en een wasbak. Uiterlijk is een Drika herkenbaar aan het ronde raam ter hoogte van de voorhut. Meneer Piet verkeert in prima conditie. Het schilderwerk is van 2021 en in prima staat, de romp en kuip zijn in 2005 gestraald, de ramen van de kajuit zijn in aluminium frames gevat. De motor loopt volgens jachtmakelaar Jelle Eveleens "als een zonnetje” en heeft een gesloten koelwatersysteem. Je kunt met deze Doerak dus zomer en winter varen. 

Het interieur ziet er goed uit; onbeschadigd, netjes in de lak en voorzien van keurige stoffering. Ook de kuiptent oogt nog fris. Meneer Piet is verregaand origineel. Alleen de teakline vloeren, het keukenblok, de boegschroef, wat navigatiespul en de patrijspoorten in de voorhut zijn van later datum. Warm water of walstroom, een kachel of omvormer, die zijn niet aan boord. "Dat is dus ouderwets koffiezetten met een fluitketel en opgieten door een filter, niks geen Senseo”, grinnikt Jelle. "Terug in de tijd en onthaasten. Zo'n Doerak heeft alles wat je nodig hebt en mist alle franje waar je eigenlijk best zonder kunt. En wat vaart dat lekker! Hij draait stationair om z'n as en vaart als een streep achteruit.” Het klaptafeltje op het luik naar de achterkajuit, het rondlopende houten roostertje voor op het ronde AK-dak, de ramen die plat kunnen, het is er allemaal nog. Wel staat er een (te) mooie houten mast op. Ach, dat sieraad zij Meneer Piet vergeven. Deze nuchtere no-nonsense boot zet ons met beide voeten terug op het dek: meer heb je eigenlijk niet nodig om heerlijk van de Hollandse binnenwateren te genieten. Eenvoud is nog altijd kenmerk van het ware, zoals Herman Boerhaave ons 300 jaar geleden al voorhield. "Koop gerust een goede Doerak, daar krijg je nooit spijt van”, voegt Jelle Eveleens aan die wijsheid toe. M

Met dank aan: Jeroen Baron van Wassenaer, uitgever van het boek Revolutie op het water - ISBN: 978964430349